ကရင် (စကော) ဘာသာစကား
ကညီကျိာ် · K'nyaw · ISO ksw
ကရင် (စကော) ဆိုတာ ဘာလဲ။
ကရင် (စကော) က ဘာသာစကားတစ်ခုရဲ့ နာမည်ပါ။ ပြောတတ်တဲ့ လူတွေက K'nyaw လို့ ခေါ်တယ်။ အများကြီးက “Karen” လို့ပဲ ခေါ်တယ်။ ဒါက အာရှက ဘာသာစကား မိသားစုကြီးတစ်ခုရဲ့ အစိတ်အပိုင်းပါ။ လူ ၂ ဒသမ ၂ သန်း ခန့် ပြောတယ်။ အများစုက မြန်မာပြည်မှာ နေတယ်။ ထိုင်းရဲ့ မြောက်ဖက်နဲ့ အနောက်ဖက်မှာ ၂၀၀,၀၀၀ ခန့် ထပ်ပြောတယ်။ ပိုသေးတဲ့ အုပ်စုတွေက အိန္ဒိယက ကျွန်းတချို့မှာ နေတယ်။ ပြီးတော့ လူ ပိုပိုများလာတဲ့သူတွေက ဘာသာစကားကို တခြားနိုင်ငံတွေဆီ ယူသွားတယ်။
ဘယ်လို ရေးလဲ
ကရင် (စကော) ကို ကိုယ့်စာလုံးတွေနဲ့ ရေးတယ်။ ဒီစာလုံးတွေက မွန်နဲ့ မြန်မာ ဘာသာစကားအတွက် သုံးတဲ့ စာလုံးတွေ ကနေ ကြီးထွားလာတယ်။ ဗျည်း ၂၅ လုံး၊ သရ ၉ လုံး၊ အသံ အနိမ့်အမြင့် အမှတ် ၅ ခုနဲ့ အလယ်အသံ ၅ ခု ရှိတယ်။ ဘယ်ကနေ ညာကို ဖတ်တယ်။ ရှေးတုန်းက လူတွေ စကားလုံးတွေ ကြားမှာ နေရာလပ် မထားဘဲ ရေးကြတယ်။ အခု လူတွေက အပိုင်းတိုင်းရဲ့ နောက်မှာ နေရာလပ်လေး ထားကြတယ်။ ထိုင်း မြောက်ဖက်က အုပ်စုတချို့က ဒါကို အင်္ဂလိပ်အတွက် သုံးတဲ့ စာလုံးတွေနဲ့လည်း ရေးတယ်။ မင်း လက်ချောင်းတွေနဲ့ ဖတ်တဲ့ စာလုံးမျိုး ဖြစ်တဲ့ ကရင် Braille လည်း ရှိတယ်။
အသံ အနိမ့်အမြင့် ရှိတဲ့ ဘာသာစကား
ကရင် (စကော) အသံတိုင်းကို အသံ အနိမ့်အမြင့် နည်းနည်းနဲ့ ပြောနိုင်တယ်၊ ၅ ကနေ ၆ ခန့်ပါ။ နေတဲ့ နေရာ အလိုက်ပါ။ အသံ အနိမ့်အမြင့်က အဓိပ္ပာယ်ကို ပြောင်းတယ်။ ဒါကြောင့် Knyaw က စကားလုံးတွေ ဖတ်ပြီး နားလည်အောင် ကူပေးတာ၊ ပါးစပ်နဲ့ ပြောအောင် မဟုတ်ဘူး။ အသံ အနိမ့်အမြင့်ကို အသံနဲ့ ကရင်ပြောတတ်သူနဲ့ ပဲ ရိုးသားစွာ သင်ယူနိုင်တယ်။ website က သူတို့ နေရာကို မယူနိုင်ဘူး။
ဘာသာစကားရဲ့ ဇာတ်လမ်း တိုတို
အခု သုံးနေတဲ့ စာလုံးတွေကို ၁၈၃၀ တွေမှာ လုပ်ခဲ့တယ်။ Jonathan Wade ဆိုတဲ့ သူ့ဘုရားကျောင်းအကြောင်း သင်ပေးဖို့ လာတဲ့ လူက မွန်နဲ့ မြန်မာ စာလုံးတွေကို ကရင် (စကော) နဲ့ ကိုက်အောင် ပြောင်းခဲ့တယ်။ Francis Mason ဆိုတဲ့ သူက ကျမ်းစာ တစ်အုပ်လုံးကို ကရင် (စကော) လို ပထမဆုံး အကြိမ် ပြောင်းဖို့ ကူခဲ့တယ်။ ၁၈၅၃ မှာ ပြီးတယ်။ The Morning Star ဆိုတဲ့ သတင်းစာ သေးသေးလေးက ၁၈၄၂ မှာ စခဲ့တယ်။ ဒီဆရာတွေက ဘာသာစကား ဘယ်လို အလုပ်လုပ်လဲ ဆိုတဲ့ ပထမဆုံး စာအုပ်တွေနဲ့ ပထမဆုံး စကားလုံးစာအုပ်တွေလည်း လုပ်ခဲ့တယ်။ အချိန်ကြာလာတဲ့အခါ ကရင် (စကော) က ကရင်ပြည်နယ်ရဲ့ အဓိက ဘာသာစကား ဖြစ်လာတယ်။
ဘယ်လို အလုပ်လုပ်လဲ နည်းနည်း
ကရင် (စကော) မှာ အသံတိုတွေ အများစုက ကိုယ့်ဟာကိုယ် စကားလုံး ဖြစ်နိုင်တယ်။ ကရင် စာကြောင်းတစ်ကြောင်းက ဒီလို သွားလေ့ ရှိတယ်၊ ဘယ်သူ လုပ်လဲ၊ ပြီးတော့ လုပ်တဲ့ အရာ၊ ပြီးတော့ ပစ္စည်း။ ဒါကြောင့် “ငါ ထမင်း စားတယ်” ဆိုတာ ကျွန်တော်တို့ ပြောသလို ပြောနိုင်တယ်။ ပစ္စည်းအတွက် စကားလုံးက တစ်ခု ဖြစ်ဖြစ်၊ အများ ဖြစ်ဖြစ် တူတူပဲ ရှိတယ်။ ပစ္စည်း ရေတွက်ဖို့ “ရေ သုံးခွက်” လို ကူညီတဲ့ စကားလုံးလေး ထည့်တယ်။ အနီးနားက ဘာသာစကား အများကြီးကလည်း ဒီလို အလုပ်လုပ်တယ်။
ဖတ်တတ်အောင် သင်ယူပါ
Knyaw က ကရင် (စကော) ဖတ်ဖို့ အခမဲ့ အိမ်တစ်ခုပါ၊ အသိုင်းအဝိုင်းက လုပ်ထားတယ်၊ စာလုံးတွေ၊ စကားလုံးတွေနဲ့ အဓိပ္ပာယ်။ စကားလုံး အနည်းငယ်နဲ့ စတင်ပြီး အဲဒီကနေ ကြီးထွားပါ။
ဒီစာမျက်နှာက အချက်အလက်တွေက Wikipedia ရဲ့ “S'gaw Karen language” စာမျက်နှာက လာတယ်၊ အဲဒါကို CC BY-SA အောက်မှာ သုံးနိုင်တယ်၊ Knyaw ကိုယ်တိုင် ရှာဖွေတာတွေနဲ့ အတူ။